Pierwszym z nich jest wieczna marzłoć w relacjach z naczelnym Wolffem, czyli sytuacja, jaką prawnicy rozwodowi mogliby określić jako „niezgodność charakterów” lub „kompletny brak komunikacji”. Na blisko 50 maili wysłanych od 2012 roku otrzymałem pięć – najczęściej kilkusylabowych – odpowiedzi. Zapomniane lub odrzucone teksty leżały w redakcyjnej szufladzie tygodniami, a nawet miesiącami, wiele z nich zostało ostatecznie opublikowanych w innym medium. Siłą rzeczy frekwencja spadła z pierwotnych dwóch tygodni do miesiąca, później kwartału, a ostatecznie do przysłowiowego ruskiego roku. Wielokrotnie próbowałem umówić się na audiencję w redakcji, pogadać, zaproponować rozwiązanie, a pod koniec przynajmniej robić dobrą minę do złej gry, bo zawsze darzyłem (i nadal darzę) Głos dużym sentymentem. Dobijanie się z kolejnym tekstem do zamkniętych drzwi stawało się jednak coraz bardziej nużące i frustrujące – tym bardziej, że regularnie zdarzało się to zwłaszcza w przypadku felietonów komentujących polityczne przemiany w Polsce. I tu dochodzimy do drugiego powodu mojej wysiadki z Głosu.

Stopniowo doszedłem bowiem do wniosku, że w tym wszystkim nie chodzi li tylko o osobiste antypatie. Władze Kongresu Polaków zawsze skręcały w konserwatywną stronę, jednak przez długie lata w gazecie zapewniony był pluralizm opinii w myśl wolterowskiego „Nie zgadzam się z tym co mówisz, ale zrobię wszystko, abyś mógł to powiedzieć”. Ale czasy się zmieniły.

Na bezpośrednie pytania o przyczyny odrzucania moich tekstów otrzymywałem najpierw wymijające odpowiedzi, później kilka osób uzasadniło nową politykę redakcyjną troską o dotacje z Warszawy, która w czasach dobrej zmiany przychylnie patrzy na Polonię, ale też stawia pewne wymagania ideologiczne. Gdy w zeszłym roku zapytałem wprost, czy moje teksty mogą być jeszcze drukowane w Głosie, otrzymałem lakoniczną odpowiedź: „To zależy od tego, co napiszesz”.

I tutaj są dwie możliwości – albo to zwykła zasłona dymna (argument dotacji stosowały z reguły osoby sympatyzujące z obecnym polskim rządem), albo wyraz skrajnego pragmatyzmu. Tak czy owak, strategia ta doprowadziła do iście barejowskiego paradoksu. Od dekad narzekamy, że Zaolziacy nie są na bieżąco z wydarzeniami w Ojczyźnie, a jednocześnie w jedynej zaolziańskiej gazecie celowo przycinana jest dyskusja na temat aktualnej sytuacji politycznej i fermentu społecznego w Polsce, a dział informacji kreuje alternatywną, dobrozmianową rzeczywistość, w której nie ma wielotysięcznych protestów antyrządowych, za to są marsze antyaborcyjne i uroczystości upamiętniające Żołnierzy Wyklętych.

Nie to, że nie ma nadziei na poprawę. I w gazecie, i w Kongresie pracuje wiele ludzi, których bardzo lubię i szanuję, a po wypowiedzeniu współpracy odezwała się do mnie moja pierwsza naczelna z informacją, że Głos doczeka się w najbliższym czasie paru zasadniczych zmian. Nie wiem, w jakiej mierze się to uda, ale naprawdę życzyłbym tego i gazecie, i Zaolziu.

Trzymam więc kciuki na odległość, a w międzyczasie użyczę pióra i klawiatury innym mediom. Do przeczytania w lepszych czasach.

P.S.

Felieton, który nie nadawał się do publikacji w Głosie, przesłałem do mediów polonijnych na Antypodach. Tekst ukaże się drukiem w najbliższym wydaniu Expressu Australijskiego.

The post PoGŁosie first appeared on Darek Jedzok.

Coroczny styczniowy apel poległych przypomina ofiary starć między polskimi a czechosłowackimi wojskami w 1919 roku. Skromne grono uczestników zasilił w tym roku Krzysztof Nieścior ze swoimi podopiecznymi z Cieszyńskiej Kompanii Obrony Narodowej (CKON), którzy pełnili honorową wartę nad grobem. Tu zaczyna się zabawa.

Zamiast dostojnej warty przy pomniku stanęła grupa uzbrojonych wyrostków – ubranych w moro, z zakrytymi twarzami. Pal licho szopkę, jaką odstawili: jeden wartownik stał na mogile, obaj trzymali palce na cynglach, na lufach nałożone były tłumiki. Bardziej niż wartę przypominali obstawę boliwijskiego barona narkotykowego – ale to nie niechlujność jest najgorszym grzechem tego ugrupowania.

Prawdziwa warta / Śmiechu warta / Zielone ludziki Putina
—

Od razu zaznaczę, że nie mam nic przeciwko mundurowym, miłośnikom historii lub militariów ani patriotom. Wszystkie te składniki same w sobie mogą być szlachetnym zajęciem lub pasjonującym hobby. Bywa jednak, że niewinne elementy składają się na złowieszczą wypadkową. Niektórzy lubią jeść – i fajnie. Inni lubią dzieci – tyż fajnie. Są jednak ludzie, którzy lubią jeść dzieci. Bardzo, bardzo niefajnie.

Przykład pożeraczy dzieci całkiem zresztą pasuje do wspomnianego wyżej CKON-u. Założyciele kompanii od pewnego czasu urządzają poligon za Cieszynem – wyposażyli się w pojazdy opancerzone, kupują broń i walą z ostrej amunicji na strzelnicy, zamierzają założyć “pluton szkolny” dla osób poniżej 21 roku życia, młodzież załatwia sobie pozwolenia na broń palną. Już teraz członkowie CKON-u truchtają po Beskidach z atrapami karabinów, szykując się na nadchodzącą rzekomo inwazję.

Smutno mi, gdy wyobrażę sobie te dziesiątki nastoletnich, chłonnych umysłów, wszystkie te talenty, ambicje i marzenia, które po upchnięciu w militarnej, pseudopatriotycznej foremce sprowadzone zostaną do dwóch opcji – albo czekaj na wojnę i szukaj okazji do honorowej śmierci, albo marnuj się w czasie pokoju.

pic.twitter.com/E4xnzteaRH

— Maria Czubaszek (@mariaczubaszek) March 10, 2016

Do tego wszystkiego dochodzi bowiem toporna, czarno-biała wykładnia historii doprawiona nacjonalizmem. Wiele osób należących do kompanii nie ukrywa ultraprawicowych sentymentów, cieszyńską inicjatywę wspiera od dłuższego czasu poseł Stanisław Pięta (1, 2), znany z nawoływania do walki z “pedalską tyranią” oraz z haseł “kto nie jest z nami, ten kretyn lub zdrajca” oraz “wybór Obamy na prezydenta oznacza koniec cywilizacji białego człowieka”. Sam Krzysztof Neścior, opiekun CKON-u, był z kolei pomysłodawcą niechlubnie znanego pikniku militarnego w 2008 roku, podczas którego grupka “pasjonatów historii” dokonała rekonstrukcji zajęcia Zaolzia przez polskie wojska. Uczestnicy przeszli po moście na drugi brzeg Olzy i wzięli do niewoli kilku członków podobnej, bogumińskiej formacji odgrywających Czechów. To już nie jest zwykły brak wyobraźni, ale celowe szukanie guza.

Zaolziacy powinni więc w przyszłości rozważyć, czy warto zapraszać takie osoby i ugrupowania na swoje uroczystości – tym bardziej, że nowy szef polskiego Ministerstwa Obrony Narodowej popiera paramilitarne ugrupowania. Przyszłym razem nie będzie to więc warta w wykonaniu zwykłych dyletantów, ale w wykonaniu dyletantów oficjalnie powiązanych z polskimi siłami zbrojnymi. Na terenie Czech. Pomyślcie, jak skwapliwie zareagują na taką “prowokację” czeskie nacjonalistyczne łebki.

Jeszcze niedawno wydarzenia lat 30. i 40. XX wieku były dla Europy przestrogą. Obawiam się, że powoli stają się instrukcją działania. Nie dajmy wykorzystać Zaolzia do tych gierek – miało być pomostem, a nie kolejnym punktem zapalnym.

—

Tekst ukazał się w Głosie Ludu, gazecie Polaków w Republice Czeskiej

Fotoreportaż ze Stonawy: Norbert Dąbkowski

The post Felieton 262 – Warta niewiele warta first appeared on Darek Jedzok.

Kilka felietonów wstecz pisałem o żenującym poziomie dyskusji na temat imigrantów. Tymczasem upłynęło kilka tygodni, a rozmowy wzniosły się na nowe wyżyny absurdu. Nacierają coraz to nowe fale pogłosek i sensacyjnych doniesień, a racjonalnych analiz jak nie było, tak nie ma.

Zmieniła się tylko skala wstydu i zażenowania – między innymi dlatego, że wątek zdążył w międzyczasie dotrzeć nad Olzę. Słyszałem już wcześniej historie o perypetiach cudzoziemców, którzy starali się jakoś odnaleźć na Śląsku Cieszyńskim, ale rozbili się o ścianę nieprzychylności miejscowych. Wmawiałem sobie, że mieli pecha. Przecież “Lux ex Silesia”. Przecież tygiel kulturowy i tolerancja. Przecież witanie gości chlebem i solą.

Tia, chyba w oko.

Ostatecznie otrzeźwiałem, gdy w lokalnych mediach pojawiła się informacja, że w pobliskim ośrodku dla uchodźców ma zamieszkać ponad 30 Irakijczyków. Podczas spotkania ze starostą niektórzy mieszkańcy Śmiłowic, podburzeni przez agitatorów z populistycznej partii Tomio Okamury, dali pokaz swojskiej, histerycznej ksenofobii. Kto nie widział, nie uwierzy – Polacy i Czesi zjednoczyli się pod sztandarem Japończyka, aby zwrócić uwagę na śmiertelne zagrożenie wynikające z mieszania kultur. To robi sens.

Cuda i dziwy działy się jednak już wcześniej na miejscowych forach internetowych. Tam też zebrała się grupa “porządnych obywateli” by wyrazić szczere zaniepokojenie sytuacją. Pytali, gdzie można kupić broń lub gaz łzawiący, do którego przedszkola przenieść dzieci, aby były jak najdalej od młodych, agresywnych Arabów. I bez zająknięcia modyfikowali swoje poglądy wraz z napływem nowych informacji, cały czas utrzymując, że absolutnie nie są rasistami.

“Aha, czyli nie przyjadą młodzi mężczyźni, tylko rodziny z dziećmi? Przecież to muzułmany – nie pasują tutaj, rozmnożą się i pochłoną nas jak szarańcza.”

“Aha, czyli jednak nie muzułmanie, ale chrześcijanie? To co z tego? Brudas zostanie brudasem. Won.”

Zwykle lubię oglądać spadające maski, ale tym razem raczej nie jest mi do śmiechu – nie spotkałem jeszcze na ulicy żadnego imigranta, a już teraz boję się wyjść do sklepu po pieczywo. A nuż spotkam jakiegoś porządnego obywatela.

Tekst ukazał się w gazecie Głos Ludu (05/03/2016)

zdjęcie: CC Wikimedia Commons

The post Felieton 261 – Proszę państwa do azylu first appeared on Darek Jedzok.

Jakiś czas temu w trakcie wycieczki na jeden z beskidzkich szczytów zachwycałem się poranną mgłą. Potem jednak wspiąłem się na szczyt i okazało się, że ta „mgła” spowija całą okolicę na kilkadziesiąt kilometrów w każdą stronę, rozwarstwiając się na horyzoncie w sino-szaro-fioletową tęczę industrialnego syfu.

Po powrocie rzuciłem okiem na stronę aqicn.org, gdzie można sprawdzić aktualną jakość powietrza w dowolnym miejscu świata. Poszczególne stadia oznaczone są kolorami od zdrowej zieleni aż po trującą czerwień. Podczas gdy Pekin – jedno z najbardziej zanieczyszczonych miast świata – lekko się rumienił, w Czeskim Cieszynie panował morderczy fiolet. Wyjrzałem z okna na mleko, które kiedyś było panoramą Beskidów, po czym wróciłem do komputera. Ciekawe, jak to wygląda u zachodnich sąsiadów?

Po wyzoomowaniu na mapę Europy widać, że sami sobie zgotowaliśmy ten los. Pasmo czerwieni i fioletu kończy się równo na zachodnich granicach Czech i Polski – tuż za nimi zielenią się Niemcy, opanowane przez zwariowanych ekooszołomów. Wprawdzie w Polsce co roku smog zabija 40.000 osób, ale co tam – PKB rośnie i doganiamy sukinkotów. Dołóż do pieca, stary.

Mamy więc renomę europejskich śmierdzieli, ale nie martwcie się – nie ma tego złego, czego nie mógłby naprawić dobry PR. Pamiętacie romantyczną angielską mgłę z opowieści o Sherlocku Holmesie? Tak naprawdę był to produkt rewolucji przemysłowej – toksyczne dymy z londyńskich fabryk. Serio. A skoro udało się Anglikom, to nam też warto spróbować.

Chwytliwy slogan mógłby zresztą poratować wiele problematycznych rejonów świata. Wysoka umieralność na Papui-Nowej Gwinei? „Papua – tu się żyje bez starości”. Ostrzał na granicy Izraela i Palestyny? „Gaza – Sylwester przez cały rok.” Tsunami w Azji? „Tajlandia – tu morze przychodzi do Ciebie.”

Europa Środkowa może być prekursorem tego trendu i ściągnąć turystów sloganami: „Polska – zapiera dech w piersiach” i „Czechy – czujesz atmosferę”. Sami umilmy sobie chwile przy aparatach tlenowych wymyślaniem nowych przysłów i powiedzeń – na rozgrzewkę proponuję „kto rano wstaje, ten dłużej kaszle”, „masz babo astmę” lub „od przybytku głowa nie boli, od pyłu zawieszonego – owszem”.

Bawcie się dalej, bo ja już zmykam. Jak to się mawia u nas na wsi: „komu w drogę, temu bronchit”.

—

Tekst ukazał się w miesięczniku “Zwrot” 01/2016.

The post Felieton 258 – Smog nasz powszedni first appeared on Darek Jedzok.

The post Felieton 251 – Zaolziacy-ćwierćpolacy first appeared on Darek Jedzok.

The post Recenzja:  “Hospicjum Zaolzie” first appeared on Darek Jedzok.

Notka prasowa:
W księgarniach ukazała się już książka „Rozmowy o Śląsku Cieszyńskim” pod redakcją Andrzeja Drobika – zbiór 20 wywiadów dotyczących szeroko pojętego Śląska Cieszyńskiego, które poruszają najróżniejsze tematy związane z naszym regionem.

Ekumenizm, bycie stela, werbusi, Zaolzie, góralszczyzna – to tylko niektóre z tematów poruszanych w publikacji. Książka ma formę wywiadów, ponieważ, jak czytamy we wstępie – „wszystko zaczyna się od rozmów i od zadawania pytań”. Autorzy zaprosili zatem dwadzieścia osób, które odpowiadały na pytania i wątpliwości dotyczące Śląska Cieszyńskiego, a czasem same zadawały dodatkowe pytania.
 
Dobór rozmówców i wybranych tematów wygląda następująco:
 
JAN SZTEFEK („Wielki Zbójnik” Gromady Górali Śląska Cieszyńskiego) – rozmowa o góralskości w niegóralskim Ustroniu. O duszy górala i miejscu, które jest buforem między mieszczańskim Cieszynem, a górską Wisłą.
DARIUSZ GIERDAL (artysta plastyk, nauczyciel) – o byciu stela słowami człowieka nie stela. I o świątecznych ciasteczkach, które podobno są jak Śląsk Cieszyński.
MAREK SZOŁTYSEK (dziennikarz, felietonista, autor kilkunastu książek o Śląsku) – to trochę kłótnia między poglądami Ślązaka a naszym przeświadczeniem, że typowymi Ślązakami nie jesteśmy.
EWA GOŁĘBIOWSKA (Dyrektor Zamku Cieszyn, znawczyni sztuk użytkowych, animatorka kultury) – o dizajnie i ładnych rzeczach, na przykład zdobionej szafie, w której cieszyniacy chowają przysłowiowe trupy.
MARCIN ŻERAŃSKI (autor kilkunastu przewodników, także o Śląsku Cieszyńskim. Przeprowadził się do Cieszyna) – o odkrywaniu Śląska Cieszyńskiego przez człowieka z Ostrołęki. I o tym, że jesteśmy wyjątkowo spokojni, w co długo nie mogliśmy uwierzyć.
JAROMIR NOHAVICA (pieśniarz, poeta, autor m.in. „Cieszyńskiej”) – o granicach i ich przekraczaniu. O muzyce i pieśniach, które są trochę jak Cieszyn – melodyjne i symboliczne.
RENATA PUTZLACHER (poetka pochodząca z Cieszyna, tłumaczka Nohavicy, animatorka odbudowania przedwojennej kawiarni Avion) – o magicznym Cieszynie, którego już nie ma. O tym dlaczego Avion to Noiva i o cieszyńskich artystach – skromnych i ciężko pracujących, ale schowanych w cieniu.
GRAŻYNA STANISZEWSKA (była posłanka, europosłanka i senator. Jedna z propagatorek terminu Podbeskidzia) – o Podbeskidziu i „Zielonym Śląsku”. O tym co nasz łączy i o tym, co mimo wszystko dzieli. Ona: propagatorka Podbeskidzia. My: w Podbeskidzie wątpiący.
MARIUSZ MAKOWSKI (historyk, przez lata prezes Macierzy Ziemi Cieszyńskiej) – o języku i szybkiej nauce gwary. O tym co różni nas od reszty Polski. I znowu – o granicach.
JÓZEF BUDNIOK (ksiądz, profesor, jeden z głównych propagatorów harmonijnego współżycia różnych wyznań) – o ekumenizmie. O tym, że niby jest, ale tak naprawdę nie do końca. I jeszcze trochę o Richardzie Pipesie.
TADEUSZ SŁAWEK (poeta, tłumacz, eseista, były rektor Uniwersytetu Śląskiego, z zamiłowania muzyk) – Znowu o „stelości”, tym razem wręcz filozoficznie. I o dziedzictwie Cieszyna – miasta z piękną tradycją XVIII-wieczną. Tradycją niewykorzystywaną.
KRYSTIAN LEGIERSKI (pochodzący z Koniakowa działacz na rzecz społeczności homoseksualnej, radny Warszawy, przedsiębiorca) – O tolerancyjnej i fajnej Trójwsi. O radosnym i pogodnym katolicyzmie. Oraz o wyborach których dokonuje się między metropolią a małą wioską.
DAREK JEDZOK (felietonista, „głos młodych” na Zaolziu”)– o Zaolziu, tym nieopisanym, tym młodym. Opowieść człowieka, który z Zaolzia pochodzi, ale nie wpisuje się w klasyczne struktury. I przy okazji opowieść trochę nasza – tych, którzy Zaolzia jeszcze nie rozumieją.
JÓZEF SZYMECZEK (historyk, prezes Kongresu Polaków w Republice Czeskiej) – o Zaolziu rozmawiamy z jego „szefem”. O tym jak uczyć Zaolzia i jak walczyć o to, żeby nie oddalało się od polskości.
LESZEK RICHTER (zaolziański działacz kulturalno-oświatowy, miłośnik i propagator gwary) – to Zaolzie w trzecim wydaniu. Zaolzie gwarowe i regionalne. Inna wizja, inne metody pracy.
JOLANTA DYGOŚ (działaczka kulturalna, pomysłodawczyni i organizatorka festiwalu Kino na Granicy) – o tym dlaczego granica jest tak chłonna na sztukę. O kinie, co przyciąga i o problemach miasta z którego kultura wycieka.
BOGUSŁAW SŁUPCZYŃSKI (założyciel i dyrektor Cieszyńskiej Sceny Teatralnej) – kultura, bohaterowie, autorytety. Wszystko to z teatrem i Bolko – Kantorem w tle.
ZBIGNIEW WAŁACH (muzyk, założyciel i lider zespołu Wałasi) – o muzyce, która gra w duszy i historii człowieka. O harmonii, która pojawia się w górskiej samotności.
MICHAEL MORYS – TWAROWSKI (prawnik, historyk, dziennikarz. Współautor Monografii Cieszyna) – o historii okiem młodszego pokolenia. O bohaterach, których zapominamy oraz o niemieckim, żydowskim i czeskim dziedzictwie, którego się wyrzekamy.
JERZY KRONHOLD (poeta, tłumacz, współzałożyciel Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej, przez około 10 lat konsul generalny RP w Ostrawie) – o Cieszynie, który jest dzisiaj, o konfrontacji z wyobrażeniami miasta sprzed dwudziestu lat. Jest gorzej, ale staramy się dotrzeć do plusów.
 
Rozmowy o Śląsku Cieszyńskim to też Ci, którzy zadają pytania: Andrzej Drobik, Dawid Legierski i Justyna Szczepańska. To w końcu 20 zdjęć Pawła Hermana, które same w sobie tworzą pewna historię, oraz okładka, której tworzenia podjął się Wojciech Jendysik.
 
Książka dostępna jest już w księgarniach oraz w sprzedaży wysyłkowej – zamówienia można składać na adres: info@madeinsci.com
 
Facebook: link
 

The post Premiera książki “Rozmowy o Śląsku Cieszyńskim” first appeared on Darek Jedzok.

Wpadłem na ten tekst całkowicie przez przypadek w trakcie przeglądania archiwum artykułów na stronie Zwrotu, i dopiero po drugim przeczytaniu odkryłem jego uroczy, niezamierzony komizm. Co takiego zostało powiedziane? Cytuję: „Zaolzie jest bardzo ważnym miejscem na mapie Czech z punktu widzenia zamieszkałych tam Polaków“. Łapiecie?

Moim zdaniem to najzabawniejszy, a jednocześnie najsmutniejszy komentarz dotyczący samooceny Zaolziaków. Oczywiście, że jesteśmy ważni – zwłaszcza z naszego punktu widzenia. To tak, jakby jedynaczka chwaliła się, że jest ulubioną córką swojej matki; tak, jakby ktoś samemu sobie przybijał piątkę albo lajkował własny status na Facebooku. To tak, jak wygrać w jednoosobowym wyścigu.

Od dawna wiadomo, że lubimy uważać się za niepowtarzalnych. Kilka lat temu Czeski Cieszyn odwiedził redaktor dużego polskiego dziennika, by przeprowadzić cykl wywiadów z miejscowymi działaczami i osobistościami. Gdy w trakcie rozmowy ktoś wspomniał o „skomplikowanych, lokalnych zależnościach” dziennikarz wyszedł na chwilę z roli i uśmiechnął się pobłażliwie. Wyznał, że od lat odwiedza grupy polonijne i w tym czasie przekonał się tylko o jednym – wszystkie te społeczności zgodnie uważają, że są wyjątkowe i borykają się z wyjątkowymi trudnościami, podczas gdy tak naprawdę te problemy i „nieprzekładalne niuanse” są wszędzie dokładnie takie same. Karwina, Wilno czy Lwów, jeden pies. Chórem wołamy „wszyscy jesteśmy różni!”.

Szto zdiełać? Myślę, że powinniśmy mieć więcej ikry i porządnie rozkręcić tę machinę autopromocji. Ludzie „spoza” nadal nie doceniają tego, że Zaolziacy są największą polską mniejszością w Czechach. Idźmy dalej – wykrzyczmy światu, że Zaolzie jest jednoznacznie najlepszym Zaolziem na świecie! Trzeba tylko stanowczo zagłuszyć sceptyków przypominających, że jednocześnie jest ono także najgorszym istniejącym Zaolziem.

Jak mówi lokalna mądrość – i tu kolejny subtelny morał z wypowiedzi wspomnianego polityka –  „nikt mnie nie pochwoli tak dobrze, jak jo se sóm”.

The post Felieton 235 – Zaolzie górą first appeared on Darek Jedzok.

The post Wyniki drugiego konkursu. first appeared on Darek Jedzok.

The post Wyniki pierwszego konkursu. first appeared on Darek Jedzok.